پدافند غیرعامل

پدافند غیرعامل چیست

واژه “پد” به معنای دفاع، جلوگیری یا محافظت و و اژه “آفند” به معنای حمله، یورش و تهاجم می باشد. به این ترتیب پدافند به معنای دفاع در مقابل حمله و یا هر گونه عملی که با استفاده از وسایل و امکانات موجود به منظور جلوگیری و مقاومت در مقابل پیشروی دشمن و انهدام نیروهای تک آوری دشمن انجام می شود.

پدافند غیرعامل که در زبان انگلیسی با عبارت passive defense شناخته می شود بر اساس سیاست‏ های کلی نظام ، ابلاغی توسط رهبر معظم انقلاب به مجموعه اقدامات غیرمسلحانه ای اطلاق میگردد که موجب افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب پذیری، تداوم فعالیت های ضروری، ارتقاء پایداری ملی و تسهیل مدیریت بحران در مقابل تهدیدها و اقدامات نظامی دشمن می شود.

در برابر عبارت پدافند غیرعامل، واژه پدافند عامل نیز وجود دارد که به معنای دفاع مسلحانه و نظامی از کشور می باشد. در پدافند غیرعامل تمام نهادها، نیروها، سازمان‌ها، صنایع و حتی مردم عادی می‌توانند نقش موثری ایفا کنند در حالیکه در پدافند عامل مانند سیستم‌های ضدهوایی و هواپیماهای رهگیر، تنها نیروهای مسلح مسئولیت برعهده دارند

در پدافند غبرعامل باید شیوه ها، ابعاد گوناگون و گستره وسیع تهدیدات، تهاجمات و حمله های دشمن مورد بررسی قرار گرفته و برای تک تک آنها با ارائه بهترین راهکارها چه قبل از وقوع و چه در حین وقوع، تدبیر لازم اندیشه شود.

موحدی‏ نیا پدافند غیرعامل را مجموعه اقداماتی می‏ داند که مستلزم به کارگیری جنگ افزار و تسلیحات نبوده و با اجرای آن می‏توان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات و تأسیسات حیاتی،حساس و مهم نظامی، غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری نموده و یا میزان خسارات و تلفات ناشی از حملات و بمباران‏ های هوایی موشکی دشمن را به حداقل ممکن کاهش داد.

در آیین نامه‏ ی اجرایی بند ۱۱ تبصره ۱۲۱ قانون برنامه چهارم توسعه، پدافند غیرعامل اینچنین تعریف شده است: مجموعه اقدامات غیر مسلحانه‏ ای که موجب کاهش آسیب پذیری نیروی انسانی،ساختمان‏ ها،تأسیسات، تجهیزات و شریان های کشور در مقابل عملیات خصمانه و مخرب دشمن و یا کاهش مخاطرات ناشی از سوانح غیرطبیعی می‏گردد پدافند غیرعامل نامیده می‏شود.

در تعریفی دیگر پدافند غیر عامل، تمهیداتی است که در زمان صلح صورت می گیرد و امروزه مردم نیازمند خدمات متفاوتی بوده و نیز به دنبال محیطی آرام و قابل سکونت درون شهرها با آسایش می باشند و عمده ترین هدف پدافند غیر عامل، ایمن سازی و کاهش آسیب پذیری زیرساخت های مورد نیاز مردم است که باید با یک برنامه ریزی و طراحی در توسعه پایدار کشور نهادینه شود. و برای اصلاح زیرساخت های فعلی راهکارهایی با مهندسی مجدد لازم است.

پدافند غیر عامل به دو بخش پدافند سخت و پدافند نرم تقسیم می شود. در پدافند سخت اقدامات سخت افزاری مثل اقدامات مهندسی، پیشگیری، پیش بینی و کاهش مخاطرات و در پدافند نرم استفاده از تاکتیک هایی است که مشتمل بر برنامه ریزی و آماده سازی سیستم و سازمان هاست.

 اصول و مبانی پدافند غیرعامل

مجموعه اقدامات بنيادي و زير بنايي است كه در صورت بكار گيري مي‌توان به اهداف پدافند غير عامل از قبيل تقليل خسارات و صدمات، كاهش قابليت و توانايي سامانه شناسائي، هدف يابي و دقت هدف گيري تسليحات آفندي دشمن و تحميل هزينه بيشتر به وي نائل گرديد.

در اكثر منابع علمي و نظامي دنيا اصول پدافند غير عامل شامل ۶ الي ۷ اقدام مشروحه ذيل مي‌باشد كه در طراحي و برنامه ريزي‌هاي و اقدامات اجرايي دقيقا مي‌بايست مورد توجه قرار گيرد.

۱- استتار Camouflage

۲- اختفا Concealment

۳- پوشش Cover

۴- فريب Deception

۵- تفرقه و پراكندگي Separation And Dispersion

۶- مقاوم سازي و استحكامات Hardening

۷- اعلام خبر Early warning

پدافند غیرعامل در صنعت برق

انرژي برق بعنوان نيروي محركه تمامي صنايع و تجهيزات و امور مربوط به زندگي مردم در بخش هاي نظامي و غيرنظامي مي باشد. بطوريكه وابستگي بيش از حد كليه تجهيزات به انرژي برق باعث شده است كه اين انرژي در صدر نيازهاي حياتي قرار گيرد. قابليت بقاء و بر سر پا ماندن ساير صنايع و خدمات وابستگي مستقيم به انرژي برق دارد. پس تاسيسات و سامانه هايي كه هم در بخش توليد، توزيع و پخش اين انرژي قرار دارند به همان مراتب در رده منابع حياتي قرار مي گيرند. كاهش آسيب پذيري و افزايش ايمني زيرساخت هاي ملي و مراكز حياتي كشور در بخش تاسيسات نيروگاهي و برق رساني در مقابل تهديدات خارجي امري لازم و ضروري مي باشد. تاكيد بر سياست گذاري، طرح ريزي، برنامه ريزي راهبردي، تدوين ضوابط، دستورالعمل هاي تخصصي در برابر تهديدات و افزايش هزينه هاي تهاجم دشمن با قابليت هدايت بخش هاي كشوري و لشكري در جهت رعايت اصول پدافندغيرعامل و نظارت براجراي آن مي باشد. بنابراين تداوم خدمات برق رساني در شرايط جنگ، تسهيل كننده و استمراربخش خدمات عمومي در شرايط بحران و تهديد دشمن مي باشد. پس برآورد تهديدات و احصاي آسيب پذيري هاي زيرساخت هاي كشور در بخش تاسيسات نيروگاهي و برق رساني كه تمامي صنايع نظامي و غيرنظامي به آن وابسته هستند، امري لازم و ضروي بوده و بكارگيري كليه اصول پدافند غيرعامل جهت افزايش بازدارندگي، كاهش آسيب پذيري، ارتقا پايداري ملي، تداوم فعاليت هاي ضروري و تسهيل مديريت بحران امري لازم و حیاتی مي باشد.

اماكن و تاسيسات حياتي(مانند نيروگاه هاي توليد برق) مراكزي هستند كه داراي گستره ي فعاليت ملي مي باشند و وجود و استمرار فعاليت آنها براي مناطقي از كشور حياتي است و آسيب يا تصرف آنها به وسيله دشمن سبب اختلال كلي در اداره امور كشور مي گردد.

در وزارت نیرو به منظور رعایت اصول پدافند غیر عامل، نظامنامه مدیریت بحران و پدافند غیرعامل طی ابلاغیه به شماره ۳۷۸۲۵/۱۱/۱۰۰ مورخ ۲۷/۰۹/۱۳۹۱ تنظیم و به زیرمجموعه های این وزارتخانه ابلاغ گردید. این نظامنامه در راستای اجرای قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور و قانون برنامه پنجم توسعه و با توجه به سیاستهای ابلاغی کلی و به منظور ایجاد هماهنگی بیشتر در انجام امور مربوط به مدیریت بحران و پدافند غیرعامل ابلاغ شد. از جمله اهداف این نظامنامه می توان به موارد ذیل اشاره نمود :

  • برنامه ریزی و نظارت بر اجرای طرح های ایمن سازی در تأسیسات حیاتی، حساس و مهم صنعت آب و برق
  • اجرای سیاست‌ها و خط‌مشی‌های استقرار نظام مدیریت بحران و پدافند غیرعامل ارائه و ابلاغ‌شده توسط ستاد.
  • شناسایی تأسیسات و فرایندهای حیاتی، حساس، مهم و آسیب‌پذیر و انعکاس به دبیرخانه کمیته شرکت مادرتخصصی.
  • کسب آمادگی های لازم در ابعاد سازماندهی و تأمین و تجهیز منابع.
  • نیازسنجی و برآورد اعتبار موردنیاز طرح‌های مدیریت بحران (شامل زلزله، سیل، خشک‌سالی، مقاوم‌سازی و …) و پدافند غیرعامل استان جهت پیشنهاد به دبیرخانه شرکت مادرتخصصی ذی‌ربط.
  • بهره‌گیری از فناوری‌های نوین جهت مقابله با تهدیدات جدید (نرم‌افزاری، الکترونیکی و …).
  • ایجاد هماهنگی در برنامه ریزی و نظارت بر اجرای برنامه های مدیریت بحران و پدافند غیرعامل

 

درحال حاضر عمده‌ترین هدف پدافند غیرعامل، ایمن سازی و کاهش آسیب‌‌پذیری زیرساخت‌های مورد نیاز مردم است تا بتدریج شرایطی را برای امنیت ایجاد نماید. این‌گونه اقدامات مهم در اکثر کشورهای دنیا انجام شده و یا در حال اقدام است. این اقدامات اگر به صورت یک برنامه ریزی و با طراحی در توسعه کشور(توسعه پایدار) نهادینه شود، خود‌به‌خود بسیاری از زیر ساخت‌هایی که ایجاد می‌شود، در ذات خود ایمنی خواهند داشت .برای اصلاح‌ زیرساخت‌های فعلی هم می‌توان با ارائه راهکارهایی مثل مهندسی مجدد، آنها را مستحکم کرد.

امروزه پدافند غيرعامل جز اصول جدايی ناپذير جنگها محسوب شده به طوري که در جهـان امـروز، بسـياري از کشورها که در عرصه فناوري نظامی صاحب نام هستند، به موازات پيشبرد تحقيقات و توليدات سامانه هاي هوشمند و پيشرفته نظامی، توجه کاملاً ويژهاي به اقدامات پدافند غيرعامل داشته و همه ساله بودجه خاصـي بـراي ايـن منظـور اختصاص دهند. تجربيات کشورهاي مختلفی مانند روسيه، آمريکا، فنلاند، کانادا، يوگسلواکی سابق و غيره نشانه از اهميت اين موضوع در برنامه ريزي کلان کشوري دارد.

 

راهبردهای مدیریت بحران و پدافند غیرعامل در وزارت نیرو

به منظور نهادينه سـازی، اجـرای اصـول و ضـوابط پدافنـد غيرعامـل و مـديريت بحـران و در راسـتای افـزايش بازدارندگی، تداوم ارايه خدمات در شرايط اضطراری، کاهش آسيب پذيری و ارتقا پذيری و ارتقاي پايداری در کليه تاسيسات و فرآيندهای صنعت آب و برق؛ ستاد مديريت بحران و پدافند غيرعامل، در محل حوزه ستادی وزارت نيرو ايجاد شده است.ازجمله وظایف و راهبردهای مدیریت بحران و پدافند غیرعامل که در کمیته مدیریت بحران و پدافند غیرعامل وزارت نیرو پیگیری و راهبری می گردد و همچنین استراتژی های این کمیته می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

  • سياست گذاری و ارايه خط مشی های لازم جهت استقرار نظام مديريت بحران و پدافند غيرعامل؛
  • تصويب برنامه های سالانه و دستورالعملهای اجرايی مديريت بحران و پدافند غيرعامل؛
  • نظارت کلان بر برنامه های اجرايی و عملکرد کميته های مـديريت بحـران و پدافنـد غيرعامـل شـرکت های مادرتخصصی و شرکت های زیرمجموعه
  • تصويب استانداردها، سطح بندی خطرات و ضوابط مديريتی و فنی در سيستمها، فرايندها، تاسيسات و طرحهای توسعه؛
  • نهادینه سازی و اجرای اصول و ضوابط مدیریت بحران و پدافند غیرعامل در صنعت آب و برق به منظور افزایش بازدارندگی، تداوم ارائه خدمات در شرایط اضطراری، کاهش آسیب پذیری و ارتقاء پایداری در کلیه تأسیسات و فرآیندهای صنعت
  • شناسایی و طبقه بندی تأسیسات و فرآیندهای حیاتی، حساس و مهم و آسیب پذیر و تدوین و اجرای برنامه های کوتاه مدت و بلند مدت
  • تدوین، بازنگری و اجرای استانداردها و ضوابط مدیریتی و فنی در سیستم ها، فرآیندها و تأسیسات موجود و طرح های توسعه
  • تدوین، آموزش، فرهنگ سازی و تمرین دستورالعمل ها و شرح وظایف کلیه واحدها، مدیران و کارکنان برای شرایط اضطراری و اطلاع رسانی موثر به مردم.
  • انجام پژوهش های مورد نیاز درجهت دستیابی به راهکارهای جدید کم هزینه، موثر و عملیاتی در عرصه پدافند غیرعامل
  • بهره گیری از فناوری های نوین جهت مقابله با تهدیدات نرم افزاری و الکترونیکی و سایر تهدیدات جدید.

 

 

شرکت توسعه انرژی متین با برگزاری دوره های آموزشی پدافندغیرعامل توسط معتبرترین مراکز آموزشی مورد تایید وزارت نیرو برای پرسنل خود و همچنین در اختیار داشتن کارشناسان خبره در زمینه پدافند غیرعامل، یکی از استراتژی های خود را ورود به بازار خدمات مشاوره و مهندسی در امر پدافند غیرعامل در صنعت برق قرار داده است.